Οι άνθρωποι που θα βρεθούν στην Αθήνα έχοντας διασχίσει τα σύνορα του Έβρου ή από τις ακτές της Αττικής ή αλλού, μπορούν να εισέλθουν στη διαδικασία ασύλου μόνο κλείνοντας ραντεβού σε ένα από τα τέσσερα κέντρα ταυτοποίησης: Μαλακάσας, Διαβατών, Σερρών ή Σιντικής. Οι αιτούντες-σες πρέπει να συμπληρώσουν στην ηλεκτρονική πλατφόρμα μια αίτηση μέχρι το τελευταίο βήμα, ωστόσο πάντα, όταν επιλέγουν την «τελική υποβολή», η πλατφόρμα εμφανίζει ένα αυτόματο μήνυμα: «Δεν βρέθηκαν διαθέσιμες ημερομηνίες για το σημείο που επιλέξατε». Στις υποθέσεις που υποστηρίζει η Equal Rights, εμφανίστηκε αυτό το μήνυμα και για τα τέσσερα κέντρα. Άλλος τρόπος καταγραφής δεν υπάρχει.
Βασικά σημεία του σημειώματος:
- Χωρίς καταγραφή, τα άτομα δεν διαθέτουν κανένα έγγραφο που να αποδεικνύει ότι έχουν υποβάλει αίτηση ασύλου. Κάθε έλεγχος ταυτότητας μπορεί να καταλήξει σε σύλληψη.
- Δεν έχουν δικαίωμα σε θέση σε κέντρο υποδοχής, σε χρηματική ενίσχυση και ιατροφαρμακευτική κάλυψη ως αιτούσες-ντες άσυλο. Στην Αττική, πολλές-οί καταλήγουν άστεγες-οι.
- Η παράνομη είσοδος ή παραμονή διώκεται ποινικά βάσει του νέου Νόμου 5226/2025. Στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας η δίωξη γίνεται με τη διαδικασία του αυτοφώρου, την ίδια ημέρα. Το ίδιο συμβαίνει και σε άτομα που προσέρχονται στην αστυνομία για να υποβάλουν αίτηση ασύλου.
- Οι ποινικές διαδικασίες και η διοικητική κράτηση συμβαίνουν ταυτόχρονα. Κατά τη διάρκεια της κράτησης σε Προαναχωρησιακό Κέντρο Κράτησης η πρόσβαση στη διαδικασία ταυτοποίησης δεν είναι ούτε αυτόματη ούτε έγκαιρη.
- Η αίτηση ασύλου που υποβάλλεται μόλις επτά ημέρες από την έκδοση της απόφασης επιστροφής κρίνεται απαράδεκτη.
- Στις υποθέσεις που υποστηρίζει η Equal Rights, τα άτομα απέκτησαν πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου μόνο μετά από τη νομική μας παρέμβαση, συνήθως μετά τη σύλληψη και την κράτησή τους.
Σε μια υπόθεση, μια 19χρονη Σύρια που παρουσιάστηκε στην αστυνομία για να ζητήσει άσυλο συνελήφθη και τέθηκε υπό κράτηση, παρότι είχε υποβάλει γραπτή αίτηση ασύλου. Μόνο μετά από νομικές μας ενέργειες το Διοικητικό Δικαστήριο έκρινε την κράτησή της παράνομη. Δηλαδή, το αν ένα άτομο μπορεί να υποβάλει αίτηση ασύλου στην ηπειρωτική Ελλάδα εξαρτάται αυτή τη στιγμή από το εάν μπορεί να βρει δικηγόρο.
Η νομοθεσία της ΕΕ είναι σαφής. Σύμφωνα με τον Κανονισμό για τη Διαδικασία Ασύλου, η αίτηση υποβάλλεται τη στιγμή που ένα άτομο εκφράσει την επιθυμία να ζητήσει προστασία σε κρατικές αρχές, της αστυνομίας συμπεριλαμβανομένης, και το αίτημα πρέπει να καταγραφεί εντός πέντε ημερών. Τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να αποκλείουν στην πράξη την πρόσβαση στη διαδικασία, ενώ η Σύμβαση της Γενεύης για τους Πρόσφυγες απαγορεύει την επιβολή κυρώσεων για παράνομη είσοδο ή παραμονή σε πρόσφυγες που παρουσιάζονται στις αρχές. Η ποινική δίωξη ατόμων για έλλειψη εγγράφων, τη στιγμή που δεν υφίσταται τρόπος καταγραφής, μετατρέπει την αποτυχία του κράτους σε ποινικό αδίκημα.
Η Equal Rights καλεί τις ελληνικές αρχές να ενεργοποιήσουν εκ νέου την πλατφόρμα υποβολής
αιτήσεων, να καταγράφουν τις αιτήσεις ασύλου που υποβλήθηκαν στην αστυνομία και
να σταματήσουν τις ποινικές διώξεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να
παρακολουθεί την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου στην ηπειρωτική Ελλάδα και να
κινήσει διαδικασίες παράβασης, εάν η πρόσβαση δεν αποκατασταθεί. Η Equal Rights Beyond Borders θα συνεχίσει να παρακολουθεί την πρόσβαση στο άσυλο στην ηπειρωτική Ελλάδα
και να δημοσιεύει περαιτέρω ευρήματα.