Nerea – Ασκούμενη νομικός στη Χίο και την Αθήνα
Ο χρόνος που πέρασα στην Equal Rights Beyond Borders, στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης της ΒΙΑΛ και στο Athenas Women Center, με έχει διαμορφώσει βαθιά σε προσωπικό επίπεδο και εξακολουθεί να επηρεάζει την επαγγελματική μου οπτική μέχρι σήμερα, στην τωρινή μου θέση στην Ομοσπονδιακή Επίτροπο για την Ένταξη.
Έζησα από πρώτο χέρι τι σημαίνει όταν όλο και περισσότερες τυπικές διαδικασίες εμποδίζουν τους ανθρώπους να εξεταστούν ως προς τις ανάγκες προστασίας τους· όταν οι πολιτικές υποδοχής δεν αποσκοπούν στην υποδοχή, αλλά στην αποτροπή· όταν η πρόσβαση σε νομική συμβουλευτική και στη δικαιοσύνη δεν είναι αυτονόητη, αλλά κάτι για το οποίο πρέπει να αγωνίζεται κανείς καθημερινά· όταν παιδιά στην Ευρώπη παίζουν ανάμεσα σε σωρούς σκουπιδιών· όταν δημιουργούνται «ψευδείς» ιστορίες από φόβο και από την ανάγκη επιβίωσης· όταν οι γυναίκες και τα κουήρ άτομα δεν είναι πουθενά ασφαλή· και όταν οι άνθρωποι αναγκάζονται να επιβιώσουν από το αδιανόητο, με τρόπους που είναι και οι ίδιοι αδιανόητοι και δυσνόητοι.
Ιδιαίτερα στη σημερινή μου εργασία, όταν έρχομαι αντιμέτωπη με αφηγήματα που έχουν νόημα μόνο πάνω σε ένα κομμάτι χαρτί και μέσα σε έναν φανταστικό κόσμο, έχω μπροστά στα μάτια μου τα πρόσωπα και τις ιστορίες από τη Χίο: τα παιδιά στον καταυλισμό που παίζουν ανάμεσα σε σωρούς σκουπιδιών· ασυνόδευτους ανηλίκους που στεγάζονται σε ξύλινα κουτιά, τα λεγόμενα «Safe Spaces»· ένα μικρό κορίτσι του οποίου τα ισχία σπάνε επανειλημμένα επειδή δυσκολεύεται να περπατήσει, ενώ το έδαφος είναι γεμάτο σπασμένα γυαλιά και σύρματα από σκηνές· έναν νεαρό άνδρα που κοιμάται κάθε βράδυ έξω, στον δρόμο, επειδή φοβάται ότι θα πέσει θύμα βίας μέσα στον καταυλισμό· έναν ηλικιωμένο άνδρα που βασανίστηκε με ηλεκτροσόκ στην περιοχή των γεννητικών οργάνων και από τον οποίο οι αρχές ασύλου ζητούν να γδυθεί· γυναίκες και παιδιά που δεν πηγαίνουν στην τουαλέτα τη νύχτα επειδή φοβούνται ότι θα βιαστούν· μια έγκυο γυναίκα με κύηση υψηλού κινδύνου, η οποία μεταφέρεται με ελικόπτερο από τον καταυλισμό με τις σκηνές την ίδια ημέρα που γεννά και επιστρέφεται εκεί αμέσως μετά τον τοκετό· τα πολλά μέλη οικογενειών που έχουν χωριστεί και τις αποτυχημένες υποθέσεις οικογενειακής επανένωσης· και την αναμονή.
Αναμονή για πόσιμο νερό, φαγητό, ιατρικές εξετάσεις, είδη προσωπικής υγιεινής, τη συνέντευξη ασύλου, τη διανομή ρούχων, το πλοίο για την ηπειρωτική Ελλάδα. Συχνά, η ημέρα αποτελείται από αναμονή σε ουρές και από το να περιμένει κανείς, για μήνες, ακόμη και για χρόνια.
Ο χρόνος μου στην Equal Rights Beyond Borders με βοήθησε να δώσω ζωή στο χαρτί και να γεμίσω τις νομικές διατάξεις με ανθρώπινες ιστορίες. Προσπαθώ, έστω και με τον δικό μου μικρό τρόπο, να σταθώ αντάξια αυτών των ιστοριών.
Anne – Ασκούμενη νομικός στην Αθήνα, Ιούλιος–Σεπτέμβριος 2024
Το καλοκαίρι του 2024 εργάστηκα ως ασκούμενη νομικός στο γραφείο της Equal Rights Beyond Borders στην Αθήνα, μόλις λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη ισχύος του Συμφώνου της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Το Σύμφωνο της ΕΕ καθιέρωσε ως ευρωπαϊκό πρότυπο διάφορες πτυχές των διαδικασιών ασύλου που ήδη εφαρμόζονταν στην Ελλάδα εκείνη την περίοδο. Αυτό ήταν βαθιά ανησυχητικό τότε και εξακολουθεί να είναι μέχρι σήμερα. Μέσα από την εργασία μου στην Ελλάδα μπόρεσα να δω πολύ καθαρά τι σημαίνει αυτό το νέο σύστημα για τους ανθρώπους που αναζητούν προστασία.
Τα άτομα που απευθύνονταν σε εμάς για υποστήριξη μιλούσαν συχνά για τις εμπειρίες τους στα Κλειστά Ελεγχόμενα Κέντρα Πρόσβασης (CCACs) στα ελληνικά νησιά. Οι εμπειρίες αυτές χαρακτηρίζονταν συχνά από εξευτελιστικές συνθήκες διαβίωσης και απάνθρωπη συμπεριφορά εκ μέρους των υπαλλήλων που εργάζονταν εκεί. Το γεγονός ότι ο εγκλεισμός αιτούντων άσυλο σε τέτοιου είδους κέντρα, που θυμίζουν χώρους κράτησης, πρόκειται πλέον να αποτελέσει τον κανόνα σε ολόκληρη την Ευρώπη, έρχεται σε αντίθεση με τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ και τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.
Αυτό που μου έμεινε ήταν, αφενός, οι μαρτυρίες από τα CCACs και, αφετέρου, το ισχυρό δίκτυο αφοσιωμένων οργανώσεων, ομάδων και κοινοτικών κέντρων που αγωνίζονταν ώστε οι άνθρωποι που αναζητούν προστασία να μπορούν να φτάσουν με ασφάλεια και να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους.
Αντλώ ακόμη και σήμερα μεγάλη δύναμη και κίνητρο από αυτή την εμπειρία, ώστε να μην αποδέχομαι παθητικά τις ανησυχητικές εξελίξεις που εκτυλίσσονται γύρω μας. Ειδικά επειδή το νέο Σύμφωνο της ΕΕ καθιστά σε ορισμένα σημεία ακόμη πιο περίπλοκη την εφαρμογή των κανόνων του ασύλου και επιφέρει σοβαρούς περιορισμούς στο δικαίωμα στο άσυλο, ο αγώνας για πρόσβαση όλων στη δικαιοσύνη αξίζει περισσότερο από ποτέ.
Όπως το λέει και η Equal Rights: Τώρα περισσότερο από ποτέ!
Ann Katrin – Ασκούμενη νομικός στην Αθήνα, 2022
Για μένα, ο χρόνος μου στην Equal Rights καθορίστηκε πάνω απ' όλα από τους ανθρώπους και τις πολλές πολύτιμες συναντήσεις. Την πρώτη κιόλας εβδομάδα μου ως εθελόντρια στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε η ετήσια συνάντηση της ομάδας. Έτσι είχα την ξεχωριστή ευκαιρία να γνωρίσω συναδέλφους από και τα τέσσερα γραφεία. Με υποδέχτηκαν με μεγάλη ζεστασιά και σύντομα συνειδητοποίησα ότι η Equal Rights είναι μια κοινότητα έξυπνων και αφοσιωμένων ανθρώπων, που εργάζονται με μεγάλο κίνητρο για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ανθρώπων που αναζητούν προστασία.
Πριν από τον χρόνο μου στην Αθήνα, είχα ήδη προσφέρει εθελοντικά νομική συμβουλευτική σε αιτούντες άσυλο στη Γερμανία. Ωστόσο, στην Ελλάδα συνειδητοποίησα με έναν διαφορετικό τρόπο την πολιτική και νομική πίεση που αντιμετωπίζουν τόσο οι άνθρωποι που αναζητούν προστασία όσο και οι οργανώσεις που τους υποστηρίζουν. Το 2022, το νομικό πλαίσιο για τις ΜΚΟ στην Ελλάδα περιορίστηκε περαιτέρω, μέσω της αυστηροποίησης των κανόνων του μητρώου ΜΚΟ και της αυξανόμενης ποινικοποίησης των εργαζομένων στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με εντυπωσίασε το γεγονός ότι οι συνάδελφοί μου δεν άφησαν αυτές τις εξελίξεις να τους αποθαρρύνουν, αλλά ανέπτυξαν από κοινού στρατηγικές ώστε να συνεχίσουν το έργο τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, ακόμη και υπό δύσκολες συνθήκες.
Αυτό που με έπεισε ιδιαίτερα ήταν ο συνδυασμός της εξατομικευμένης νομικής συμβουλευτικής με τη διαρθρωτική δράση για την προάσπιση των δικαιωμάτων. Μπόρεσα να υποστηρίξω εντολείς σε διαδικασίες οικογενειακής επανένωσης, να συμμετάσχω σε συναντήσεις νομικής συμβουλευτικής και να πραγματοποιήσω έρευνα σχετικά με πληροφορίες για τις χώρες καταγωγής. Παράλληλα, απέκτησα εικόνα για στρατηγικές δικαστικές υποθέσεις ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, οι οποίες μπορούν να επιφέρουν αλλαγές που ξεπερνούν την εκάστοτε ατομική υπόθεση και αφορούν πολλούς ανθρώπους. Οι εμπειρίες από την άμεση εργασία στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης αξιοποιούνταν επίσης σε εκθέσεις και σε παρεμβάσεις για τη διαμόρφωση νομικών και πολιτικών θέσεων.
Το γεγονός ότι αυτές οι διαφορετικές πτυχές συνδυάζονται – η ατομική υποστήριξη, η στρατηγική δικαστική εκπροσώπηση, η επιστημονική τεκμηρίωση και η πολιτική δράση – το βίωσα ως ένα από τα ιδιαίτερα δυνατά σημεία της Equal Rights.
Ο χρόνος μου στην Equal Rights ενίσχυσε την απόφασή μου να δραστηριοποιηθώ μακροπρόθεσμα στη διασταύρωση του μεταναστευτικού δικαίου και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ταυτόχρονα, μου κατέστησε απολύτως σαφές πόσο μεγάλο μπορεί να είναι το χάσμα ανάμεσα στις νομικές εγγυήσεις και την πραγματική εφαρμογή τους. Τα δικαιώματα έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο μόνο όταν οι άνθρωποι έχουν πρόσβαση σε νομική συμβουλευτική και στα δικαστήρια και όταν οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους καταγράφονται συστηματικά και δημοσιοποιούνται.
Οι εμπειρίες μου στην Ελλάδα μου προκάλεσαν, επομένως, όχι μόνο κίνητρο, αλλά και απογοήτευση για την πολιτική αδράνεια απέναντι στις συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης. Μετά την επιστροφή μου, απηύθυνα μια εκτενή επιστολή σε μέλη της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Βουλής, στην οποία περιέγραψα τα διαρθρωτικά προβλήματα που είχα παρατηρήσει και ζήτησα να αναληφθεί πολιτική δράση. Το γεγονός ότι σχεδόν δεν έλαβα καμία απάντηση ήταν απογοητευτικό, αλλά δεν με έκανε να θέλω λιγότερο να συνεχίσω να αγωνίζομαι για αυτά τα ζητήματα.
Ο χρόνος μου στην Αθήνα επηρέασε επίσης τη μετέπειτα επαγγελματική μου πορεία. Στη συνέχεια εμβάθυνα τις γνώσεις μου μέσω ενός μεταπτυχιακού προγράμματος (LL.M.) στη διεθνή προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, εμπνευσμένη από τις συναδέλφους και τους συναδέλφους μου στην Equal Rights, ασχολήθηκα στη διπλωματική μου εργασία με την αποκατάσταση των θυμάτων παράνομων επαναπροωθήσεων (pushbacks). Έπειτα συνέχισα να εργάζομαι στη συμβουλευτική για τις διαδικασίες ασύλου και στο μεταναστευτικό δίκαιο.
Αυτό που μου έχει μείνει πάνω απ' όλα είναι η πεποίθηση ότι η εξατομικευμένη νομική υποστήριξη και η διαρθρωτική αλλαγή πρέπει να αντιμετωπίζονται από κοινού, καθώς και η ανάμνηση μιας ομάδας που εργάζεται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση με μεγάλη επιμονή και ανθρωπιά.